“AI is fascinerend en angstaanjagend tegelijk”

Eelco Rouw is strategisch informatiemanager bij de gemeente Leiden én lid van het expertteam van de NDS-prioriteit AI. Bij de NDS werkt hij met veel plezier aan 3 AI-onderwerpen. Tegelijkertijd vindt hij het belangrijk dat de NDS profiteert van de praktische kennis en ervaring van gemeenten. En dat de opgedane kennis door overheidsbrede samenwerking weer terugvloeit naar de gemeentelijke praktijk.

Van ‘het ijzer’ (de chips en de hardware die nodig zijn voor AI) in de datacenters tot aan de top van het bestuur; Rouw kan meepraten over alle lagen van AI. Dat komt niet alleen omdat hij al wat langer meedraait bij de overheid. Dat komt vooral omdat hij zich na zijn studie en promotie is blijven verdiepen in onderwerpen die hem raken.

AI kan ook fouten maken

Zijn kennis van dat ijzer heeft hij te danken aan zijn opleiding tot elektrotechnisch ingenieur aan de Universiteit Delft, en zijn promotieonderzoek naar biologisch geïnspireerde neurale netwerken. Deze netwerken zijn de basis voor de AI van dit moment. Rouw: “De mogelijkheden van nu, daar kon ik tijdens mijn onderzoek alleen maar van dromen. Wat ons 26 jaar geleden dagen kostte om te laten berekenen, kan nu realtime. Ik vind dat eng en fascinerend tegelijk. Daarom ben ik me gaan verdiepen in AI.” In 2023 kreeg hij van collega’s de eerste vragen over ChatGTP. Voordat hij het wist sprak hij voor zalen en zaaltjes met mensen over neurale netwerken en hoe (generatieve) AI werkt. “Ik legde uit dat AI onze hersenen simuleert en dat het net als onze hersenen fouten kan maken. Door het grotere plaatje te schetsen, begrepen mensen de materie veel sneller.”

Expert bij de NDS

In het aanjaagteam AI zitten vertegenwoordigers van alle overheidslagen. Rouw werd lid van het expertteam; een inhoudelijke rol die hem past, vertelt hij. Hij vindt het een goede ontwikkeling dat experts en bestuurders nauw samenwerken op een complex onderwerp als AI. “Voor bestuurders zijn de technologische ontwikkelingen niet meer te overzien. Om naast hun eigen vak ook nog eens loeizware dossiers te hebben, dat is niet te doen. Daar hebben zij inhoudelijke experts voor nodig. Die 2 partijen moeten enigszins samensmelten en elkaars posities en rollen erkennen. Dan zijn we goed bezig.”

NDS-experiment

De NDS vindt Rouw “een heel interessant experiment”. Hij legt uit wat hij daarmee bedoelt: “Voor het eerst werken overheidsorganisaties allemaal samen op digitalisering. Dat heb ik nog nooit zo meegemaakt. Iedereen die ik spreek wil ook heel graag met elkaar werken. Het maakt niet uit van welke overheidsorganisatie ze komen. Dankzij de NDS worden banden gesmeed en verbindingen gelegd die blijvend zijn. Dat is de enorme winst van de NDS.”

Werkpakketten voor overzichtelijk werk

In de expertgroep werkt Rouw mee aan 3 van 6 versnellers van de prioriteit AI: de AI-opschalingsfaciliteit, over het opschalen van bestaande AI-toepassingen zoals GemChat. Het inrichten van een competentiecentrum AI voor alle lagen van de overheid. En het aanjagen van de inzet van Nederlandse en Europese taalmodellen. “Ze zijn ook zo met elkaar verweven, alles klopt inhoudelijk.” Om het werk overzichtelijk te houden, wordt het verdeeld in werkpakketten: kleinere taken die bijdragen aan het grotere resultaat.

Systeemdenken

Wie interesse heeft om mee te werken aan de AI-prioriteit van de NDS, kan een werkpakket kiezen dat past bij de beschikbare tijd en expertise. “We zitten in een initiële fase waarin we kijken naar wat wel werkt in de samenwerking en wat niet.” Tegelijkertijd wordt gezocht naar verbinding met de uitvoering en andere prioriteiten. “Alles is met elkaar verbonden”, zegt Rouw. Die wetenschap sluit mooi aan bij zijn interesse in systeemdenken in organisaties en systemische transitiemanagement. Hij volgde kortgeleden een opleiding over deze onderwerpen. “Ik vond het fantastisch. De kennis die ik daar opdeed maakt me wel bang voor wat AI met onze organisaties gaat doen. Omdat het de waarde van werk en onze onderlinge verhoudingen gaat veranderen. Mijn technische kant vindt AI fascinerend, maar mijn belangrijkste vraag is: hoe kunnen we onze kwaliteit als mens inzetten om AI de baas te blijven? Daarvoor moeten we nu fundamentele keuzes maken.”

Leidse handreiking

De gemeente Leiden heeft daar al keuzes in gemaakt. Begin 2024 schreef Rouw samen met collega’s een handreiking voor de gemeente over het omgaan met generatieve AI. “We hebben echt geknokt om AI op de agenda te krijgen. Dit heeft er eind 2024 voor gezorgd dat we in de Leidse regio een mensgerichte AI-aanpak hebben. Niet verbieden, maar mensen laten leren.” Rouw ziet de huidige tijd als een scharnierpunt. “We hebben systemen gemaakt die als mensen lijken te denken en taal genereren. Toch moeten we ons niet focussen op de technologie, maar op de organisatie en mensen die moeten leren met AI te werken.” Die overtuiging neemt hij ook mee in de werkpakketten voor de NDS waar hij samen met andere experts mee bezig is.

Het bericht “AI is fascinerend en angstaanjagend tegelijk” verscheen eerst op Digitale Overheid.