Hoe verbeter je dienstverlening aan kwetsbare jongeren?

Beleidsmedewerker Ivo van der Hart (ministerie van BZK) verbindt vanuit het thema Levensgebeurtenissen 2 NDS-prioriteiten: Data en Burgers en ondernemers centraal. Daarmee werken deze prioriteiten samen op de overgang van jeugdzorg naar volwassenenzorg, en de knelpunten in de overheidsdienstverlening aan kwetsbare jongeren.

Levensgebeurtenissen zijn mijlpalen in een mensenleven die veranderingen met zich meebrengen. Ervaringen als trouwen, scheiden, geboorte, overlijden, maar ook het starten van een eigen onderneming. Bij een levensgebeurtenis verandert er vaak ook iets in de dienstverlening van de overheid aan de burger. Dat is goed zichtbaar op de 18e verjaardag van jongeren. Van de één op de andere dag zijn zij volwassen voor de wet en verantwoordelijk voor hun eigen zorg en financiën. Voor jongeren in de jeugdzorg is die overgang nog ingewikkelder.

Jongeren zonder sociaal vangnet

Ivo van der Hart legt uit waarom de NDS-aanjaagteams juist deze levensgebeurtenis (18 jaar worden) en doelgroep heeft gekozen om mee aan de slag te gaan: “Ieder jaar worden 200.000 jongeren 18 jaar. De meeste redden zich wel, omdat ze hulp kunnen vragen aan vrienden of familie. Als ze een keer uitglijden, hebben ze een sociaal vangnet. Hun grootste vraag is bij wie ze hun zorgverzekering moeten afsluiten, dus daar zit de urgentie niet.”

“Jongeren die jeugdzorg krijgen wonen niet altijd meer thuis, en vaak ontbreekt ook een sociaal vangnet”, zegt Van der Hart. “Toch moeten zij vanaf hun 18e verjaardag zelf de regie voeren over hun zorg, financiën en woonsituatie. Maar misschien kunnen ze dat op dat moment helemaal niet. Dat maakt hen een zeer kwetsbare groep. En omdat we als programma’s (NDS en Aanpak Levensgebeurtenissen, red.) impact willen maken, hebben we voor deze groep gekozen.” Van der Hart benadrukt dat de overheidsbrede werkgroep zich vanuit de Aanpak Levensgebeurtenissen richt op het verbeteren van de dienstverlening van de overheid aan deze jongeren, en niet op de zorgvraag en bijbehorende hulp. “Dat zijn 2 heel verschillende disciplines.”

Systemisch vraagstuk

De overgang van jeugdzorg naar volwassenzorg staat bij de overheid bekend als een ‘wicked problem’: een ingewikkeld probleem met veel aspecten. Zo zijn de verantwoordelijkheden in de zorg enorm versnipperd. Het netwerk aan hulpverleners waar een 18-jarige toegang toe heeft, verandert op hun verjaardag. “Dat is een systemisch vraagstuk”, zegt Van der Hart. “We hebben in Nederland besloten dat je op je 18e volwassen bent. Een onbedoelde consequentie is dat iemand van de ene op andere dag in een compleet andere zorgconstellatie valt.”

Proactieve dienstverlening en gegevensdeling

Net als de verantwoordelijkheden is ook de informatievoorziening versnipperd en is de gegevensdeling gebrekkig, zegt Van der Hart. “Moet je je voorstellen dat je bij iedere nieuwe zorgverlener je hele verhaal weer opnieuw moet uitleggen.” Omdat deze casus aan proactieve dienstverlening door de overheid en gegevensdeling raakt, past hij goed bij de doelen en ambities van de NDS, vult Van der Hart aan. “Daarom werd de casus in 2025 aangedragen door de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Het doel is om daadwerkelijk een doorbraak te realiseren.”

Data actief delen met partijen

De werkgroep hoeft voor de aanpak niet vanaf nul te beginnen. De Landelijke Aanpak 16-27 van VWS kijkt al veel langer naar de overgang van jeugdzorg naar volwassenzorg, en deed al eerder aanbevelingen. “Eén ervan is dat gemeenten meer gebruik moeten maken van de data die ze al hebben: datagedreven werken. En dat ze die gegevens actief gaan delen met de partijen die ze nodig hebben. Gemeenten weten al lang van tevoren wanneer iemand 18 wordt. Gegevens over de zorgvraag en woonsituatie zijn er ook allemaal. Ze zitten alleen in verschillende kokers die nu nog onvoldoende met elkaar communiceren. De werkgroep is bezig te kijken hoe dat wel kan. Dat is lastig, maar niet onmogelijk.”

Bestuurlijke wil

Van der Hart heeft goede hoop, want hij bespeurt bestuurlijke wil om die doorbraak te realiseren. Bovendien ligt er een stevige opdracht vanuit de medeoverheden. “De samenwerking tussen de prioriteiten Data en Burgers en ondernemers centraal brengt veel deskundigheid samen en de voorzitters van de aanjaagteams willen concrete resultaten realiseren. In de werkgroep zitten onder meer mensen van gemeenten, omdat die de wet Jeugdzorg moeten uitvoeren en daardoor de benodigde kennis hebben. En we zijn in gesprek met de NDS-interventie Juridische knelpunten, omdat wat zij doen, raakt aan wat wij doen. Verder hebben we goede connecties met de Taskforce Slagvaardige Overheid. Dat zijn allemaal gunstige omstandigheden.”

Resultaten

Naar verwachting presenteert de werkgroep in het derde kwartaal van 2026 een aantal uitgewerkte oplossingen. Die worden dan in het vierde kwartaal getoetst aan de praktijk. Van der Hart: “We hebben een half jaar gedaan over de inventarisatie van dit vraagstuk. We voelen de urgentie, maar moeten ook zorgvuldig zijn. En we zitten met veel partijen aan tafel, waaronder VNG, Divosa, Jeugdzorg, VWS, SZW, de jongeren zelf en hun belangenorganisaties. Eerst moesten we uitzoeken wie waarmee bezig is, want we willen geen zaken dubbel doen. Het is nodig eerst te vertragen, zodat we daarna kunnen versnellen.”

Het bericht Hoe verbeter je dienstverlening aan kwetsbare jongeren? verscheen eerst op Digitale Overheid.