Slimmer data delen in de praktijk

Als overheidsorganisaties gegevens met elkaar delen, moeten ze duidelijke afspraken maken over welke data ze delen en hoe ze die veilig uitwisselen. Binnen het project Data Delen, Armoede en Schulden werken de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), softwareleveranciers en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hier samen aan. Met behulp van de Federated Service Connectivity-standaard.

Ruben Dood, Chief Data Officer en directeur Beleidsondersteuning bij het CBS, legt uit hoe deze gegevensuitwisseling werkt bij het project Data Delen, Armoede en Schulden.

Waarom willen jullie die gegevens beter bij elkaar brengen?

“Er zijn 342 gemeenten in Nederland die allemaal gegevens bijhouden over armoede en schulden, elk in hun eigen systemen. Het doel is met data uit verschillende bronnen een landelijk beeld te krijgen. Die informatie is nu verspreid over verschillende organisaties, zoals gemeenten, het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, UWV en SVB.
Overheden kunnen die gegevens slimmer benutten om hun hulp beter op elkaar af te stemmen. Zo voorkomen ze dat organisaties langs elkaar heen werken. Vroegsignalering kan bijvoorbeeld voorkomen dat mensen in de problemen komen of dat situaties verslechteren.”

En wat levert dat in de praktijk op?

“De kern van het project is om de uitvraag van data te standaardiseren, te optimaliseren en flexibeler te maken. Dat betekent: dezelfde definities gebruiken, alleen noodzakelijke gegevens opvragen en gegevens binnen de gemaakte afspraken voor meerdere toepassingen gebruiken.
Dat scheelt gemeenten en betrokken partijen werk en zorgt voor een eenduidiger registratie. Tegelijk ontstaat een betrouwbaarder landelijk beeld van schulden en armoede. Daardoor worden verschillen tussen gemeenten beter zichtbaar en ontstaat meer inzicht in de resultaten van beleidskeuzes en hulpverleningstrajecten.”

Hoe verloopt die aanlevering?

“Veel van de benodigde gegevens hebben gemeenten al in huis. Die staan gewoon in hun systemen. Nu moeten gemeenten die gegevens eens in de zoveel tijd op de juiste manier klaarzetten en handmatig uploaden naar het CBS. Dat kost tijd en is foutgevoelig.
Via een API kunnen gemeenten een groot deel van dat proces automatiseren. De gegevens zelf veranderen niet, alleen de manier waarop ze aanleveren.”

Waar liepen jullie tegenaan?

“In Nederland is al veel gedaan aan standaardisatie en uniformiteit. In de praktijk zijn er nog steeds verschillen tussen gemeenten. Zowel in de gegevens zelf als in de techniek. De API-werkwijze zal daarom niet meteen overal werken. Gemeenten moeten gegevens uit hun systemen beschikbaar kunnen stellen aan het CBS; rechtstreeks of via een datahub.”

Bij het delen van gegevens spelen privacy en veiligheid een grote rol. Hoe hebben jullie dat geregeld?

“Zorg voor privacy is 1 van de kerntaken van het CBS. Binnen de verwerkingssystemen gelden strikte eisen om de privacy te beschermen. De informatie die het CBS uiteindelijk publiceert, gaat nooit over individuele personen of huishoudens, maar altijd over groepen.
Ook binnen dit project verzamelen organisaties gegevens op individueel niveau, bijvoorbeeld om overzichten per gemeente te maken. Daarbij geldt het principe van dataminimalisatie: alleen gegevens opvragen die nodig zijn. Een voorbeeld daarvan is controleren of iemand meerderjarig is. Daarvoor is niet per se een geboortedatum nodig, een ‘ja’ of ‘nee’ kan voldoende zijn.”

Hoe weet de organisatie dat het echt het CBS is die gegevens opvraagt?

“Hier komt de Federated Service Connectivity-standaard (FSC) om de hoek kijken. Met deze standaard kunnen organisaties elkaar technisch herkennen en vooraf vastleggen wie welke API mag gebruiken. Zo kan de bronhouder met grote zekerheid vaststellen of een verzoek echt van het CBS komt en of het CBS toegang heeft tot de betreffende API.”

Wat kunnen andere overheidsorganisaties hiervan leren?

“Via API’s kunnen organisaties alleen de gegevens uitwisselen die op dat moment nodig zijn. Nu delen ze nog vaak hele bestanden, terwijl de ontvangende partij maar een klein deel nodig heeft. Nu hoeven ze data in veel gevallen niet meer in bulk uit te wisselen. Organisaties stellen alleen een afgesproken gegevensset of antwoord beschikbaar. De data blijft bij de bron totdat een andere partij die opvraagt.”

En als er straks steeds meer API’s bijkomen?

“Data Delen, Armoede en Schulden is maar één project. Meer API’s betekent ook meer beheer. FSC maakt dat beheer eenvoudiger door API’s op een vaste manier beschikbaar te stellen. Organisaties kunnen bovendien dezelfde FSC-voorziening voor meerdere API’s gebruiken. Dat houdt het landschap overzichtelijk en kan op termijn kosten besparen.”

Het bericht Slimmer data delen in de praktijk verscheen eerst op Digitale Overheid.